Türk sporunun sarı-kırmızılı çınarı Galatasaray 121 yaşında
Türkiye'nin en köklü spor kulüplerinden Galatasaray, kuruluşunun 121. yıl dönümünü kutluyor.
Galatasaray Spor Kulübü'nün temelleri, 1481 yılında II. Beyazıt tarafından devlet adamı yetiştirmek amacıyla açılan Galatasaray Lisesi'ne (Mektebi Sultani) dayanıyor. Okul, adını kurulduğu Galata Sarayı'ndan alırken modern yapısına 1 Eylül 1868'de Sultan Abdülaziz döneminde kavuştu. Lisenin yeniden yapılanmasıyla Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk sportif çalışmalar da başladı; beden eğitimi dersi cimnastikçi Monsieur Curel tarafından programa konuldu. Curel'in ardından M. Moiroux, Signor Martinetti ve Stangali, öğrencilere cimnastik ve atletizmin yanı sıra yüzme, kürek ve aletli cimnastiği tanıttı. Daha sonra Faik Üstünidman, Binbaşı Mazhar Kazancı, Abdurrahman ve Ahmet Robenson kardeşler liseye izcilik, tenis ve hokey gibi dalları getirdi.
Futbolu Galatasaray Lisesi öğrencilerine tanıtan isim, öğretmen Faik Üstünidman oldu. 1900'lü yılların başında İstanbul'da özellikle yabancılar ve azınlıklar arasında oynanan futbol, lise gençleri arasında yayılmaya başladı. Kulübün kurucusu, ilk başkanı ve 1 numaralı üyesi Ali Sami Yen, 'Ellinci Yıl' kitabında kuruluş öyküsünü şöyle anlattı: '1 Teşrin (eski rumi takvime göre ekim ve kasım aylarına verilen ortak isim) 1905'te mektebin 5. sınıfında edebiyat muallimimiz merhum Mehmet Ata Bey'in dersi esnasında birkaç arkadaş baş başa vererek Galatasaray'da bir futbol kulübü kurmaya karar verdik.' Ali Sami Yen'in 'Maksadımız İngilizler gibi toplu bir halde oynamak, bir renge ve bir isme malik olmak ve Türk olmayan takımları yenmek.' mottosuyla yola çıkan kulübün adı için önce Gloria (Zafer) ya da Audace (Cesaret) düşünüldü, sonunda Galatasaray'da karar kılındı.
Galatasaray Spor Kulübü'ne 1905'ten 1919'a kadar başkanlık yapan, mektebin 889 numaralı öğrencisi Ali Sami Yen, el yazısıyla tuttuğu 'Galatasaray Terbiye-i Bedeniye Kulübü' Ihsaiyet Defteri'nin (Sayım-İstatistik Defteri) 181 ve 182. sayfalarında kurucu 13 üyeyi sıraladı. Kulüp, 1 Teşrin 1905'te kurulmasına rağmen resmi kayıtlara 1 Eylül 1913'te geçti. 1905'te Osmanlı İmparatorluğu'nda dernekler yasası bulunmadığından yasal tescil mümkün olmadı. 1912'de Cemiyetler Kanunu çıkarılınca kulüp yasal kimlik kazandı; yetkili makamlara tüzüklerle birlikte kurucu üyelerin ad ve adreslerinin bildirilmesi zorunlu olduğundan, istifa eden ya da eğitimlerini tamamlayıp ülkelerine dönen üyeler ilk listeden çıkarıldı ve 1 Eylül 1913'te kurucu liste yeniden düzenlendi.
Galatasaray Futbol Takımı ilk maçına 10 Kasım 1905'te Kadıköy'de çıktı. Bugünkü Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadı'nın bulunduğu Papazın Çayırı'nda oynanan mücadelede genç lise öğrencilerinden oluşan takım, Rum ekibi Kadıköy Faure Mektebi'ni 2-0 yendi. Güncel olarak varlığını sürdüren takımlar arasında ilk Türk futbol takımı olan Galatasaray'ın ilk renkleri 'Türkçülük'ü simgeleyen kırmızı-beyazdı. Dönemin yönetimi bu renkleri yasaklayınca bir süre sarı-siyah kullanıldı, ancak kalıcı olmadı ve kulüp bugünkü renklerine döndü. Ali Sami Yen renklerin seçimini şöyle anlattı: 'Birçok yeri dolaştıktan sonra, nihayet Bahçekapı'daki Şişman Yanko'nun dükkanına gidilerek orada zarif iki yünlü kumaşa tesadüf ettik. Biri, vişneye çalan koyuca tatlı bir kırmızı, öteki de içinde turuncudan iz taşıyan tok bir sarı. Tezgahtar, mahirane bir el hareketi ile kumaşların dalgalarını birleştirdi. Bir saka kuşunun başı ile kanadının yarattığı renk güzelliğine benzer bir parlaklık hasıl oldu. Ateşin içindeki renk oyunlarını görür gibi olmuştuk. Sarı-kırmızı alevinin takımımız üstünde parıldamasını tasavvur ediyor ve bizi derhal galibiyetten galibiyete götüreceğini tahayyül ediyorduk. Nitekim de öyle oldu.' Kuruculardan Bekir Sıtkı ise renklerin Gül Baba'nın II. Beyazıt'a verdiği sarı ve kırmızı güllerden esinlendiğini öne sürdü.
Kulübün logosunu ilk kez Galatasaray Lisesi 1. sınıf öğrencisi Ahmet Ayetullah, 1923'te Şinasi ile çıkardıkları 'Kara Kedi' dergisinde yayımladı. Ayetullah, çiziminde harf devrimi öncesi alfabenin G ve S'ye karşılık gelen gayın ve sin harflerini kullandı. Logo, kulübün 18. yılında 1923'teki kongrede kabul edildi. Profesyonellik öncesi dönemde İstanbul Ligi, Cuma Ligi, Pazar Ligi gibi farklı isimlerle oynanan lig maçlarında şampiyon olan Galatasaray, Mustafa Kemal Atatürk yaşarken adına düzenlenen ilk ve tek kupayı müzesine götürdü. Atatürk'ün emriyle 1925'te kurulan ve sonradan Türk Hava Kurumu adını alan Tayyare Cemiyetine gelir sağlamak amacıyla 1928'de bir organizasyon düzenlendi. Galatasaray ile Fenerbahçe arasında yapılacak maçın kazananına Atatürk büstü verilecekti. Gazi Büstü adlı kupa, Taksim Cumhuriyet Anıtı'nı yapan heykeltıraş Pietro Canonica imzasını taşıyordu. Taksim Stadı'nda 10 Ağustos 1928'de aynı gün iki takımın yedekleri de karşılaştı; maç 3-3 bitince kupanın sahibi ikinci maçla belirlendi. Beşiktaşlı Şeref Bey'in hakemliğinde yine Taksim Stadı'nda 31 Ağustos 1928'de oynanan mücadeleyi Necdet'in 3, Şadlı'nın tek golüyle Galatasaray 4-0 kazandı. Sarı-kırmızılılar, Atatürk'ün sağlığında ve ismine adanmış tek kupayı aldı. Gazi Büstü halen Galatasaray Müzesi'nde bulunuyor ve yılda bir kez 10 Kasım anma törenlerinde kullanılıyor.
Galatasaray Kulübü'nde şu ana kadar 38 farklı başkan görev aldı. 1905'te Ali Sami Yen ile başlayan ve mevcut başkan Dursun Özbek'e kadar gelen 120 yılda, 104 dönemde sarı-kırmızılı kulübü yönetti. Bu süreçte kulüp, Türk spor tarihinin en köklü yapılarından biri olarak varlığını sürdürdü.